0243.821.2563 
hoiyhocduphongvn@gmail.com 
Xem vị trí
Kể từ khi xuất hiện vào cuối năm 2019, đại dịch COVID-19 đã thay đổi sâu sắc bối cảnh y tế toàn cầu. Vi rút gây bệnh, SARS-CoV-2, cùng họ với các vi rút gây bệnh SARS (2003) và MERS (2012), nhưng lại có nhiều điểm tương đồng về đường lây truyền và triệu chứng với vi rút cúm. Việc hiểu rõ những điểm giống và khác nhau giữa COVID-19 và cúm là vô cùng quan trọng để có chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa hiệu quả.
1. Tác nhân gây bệnh: Hai “họ” virus khác nhau
| Đặc điểm | Vi rút Cúm (Influenza) | Vi rút SARS-CoV-2 (Coronavirus) |
|---|---|---|
| Họ virus | Orthomyxoviridae | Coronaviridae |
| Vật liệu di truyền | RNA đơn sợi, phân đoạn (8 đoạn) | RNA đơn sợi, không phân đoạn (lớn nhất trong các vi rút RNA) |
| Cấu trúc | Có các protein bề mặt chính là Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA). | Có protein gai (Spike – S) đặc trưng, đóng vai trò chính trong việc xâm nhập tế bào. |
| Khả năng biến đổi | Biến đổi rất nhanh qua cơ chế “trôi dạt” (drift) và “dịch chuyển” (shift) kháng nguyên, đòi hỏi cập nhật vắc xin hàng năm. | Cũng biến đổi nhanh, tạo ra nhiều biến thể (Alpha, Delta, Omicron…). Tuy nhiên, cơ chế biến đổi chủ yếu là tích lũy đột biến điểm. |
2. Dịch tễ học và đường lây truyền
Cả hai bệnh đều lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, nhưng có những khác biệt nhỏ về mặt dịch tễ.
| Đặc điểm | Cúm mùa | COVID-19 |
|---|---|---|
| Đường lây | – Giọt bắn: Khi ho, hắt hơi, nói chuyện. – Tiếp xúc: Qua bề mặt nhiễm vi rút. – Khí dung: Có thể xảy ra trong không gian kín, kém thông thoáng. |
Tương tự cúm, nhưng vai trò của lây truyền qua khí dung được ghi nhận là rất quan trọng, giải thích khả năng lây lan mạnh mẽ của vi rút. |
| Thời gian ủ bệnh | Ngắn, thường từ 1–4 ngày. | Dài hơn, trung bình 2–14 ngày. |
| Thời gian lây nhiễm | Bệnh nhân có thể lây từ 1 ngày trước khi có triệu chứng đến khoảng 5–7 ngày sau khi khởi phát. | Có thể lây từ 2–3 ngày trước khi có triệu chứng. Khả năng lây từ người không triệu chứng rất cao. |
| Nhóm nguy cơ cao | Người cao tuổi, người có bệnh nền (tim mạch, phổi mạn, đái tháo đường…), người suy giảm miễn dịch và phụ nữ mang thai. | |
3. Lâm sàng: Triệu chứng và Biến chứng
Triệu chứng ban đầu của cúm và COVID-19 rất giống nhau, gây khó khăn cho việc chẩn đoán nếu chỉ dựa vào lâm sàng.
Triệu chứng
- Sốt hoặc ớn lạnh
- Ho
- Mệt mỏi
- Đau cơ và đau nhức toàn thân
- Đau đầu
- Đau họng
Một triệu chứng đặc trưng hơn của COVID-19 (nhưng không phải lúc nào cũng có) là mất vị giác hoặc khứu giác đột ngột.
Biến chứng
- Viêm phổi và Hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS)
- Nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm trùng
- Tổn thương tim, viêm cơ tim
- Biến cố huyết khối (đặc biệt ở COVID-19)
- Hội chứng viêm đa hệ ở trẻ em (MIS-C)
- Làm trầm trọng thêm bệnh mạn tính sẵn có
Hậu COVID-19 (Long COVID) là điểm khác biệt lớn — các triệu chứng tồn tại dai dẳng nhiều tuần hoặc tháng sau khi khỏi bệnh cấp tính, ít gặp ở cúm.
4. Chẩn đoán và Điều trị
Chẩn đoán
- Xét nghiệm sinh học phân tử (RT-PCR): Tiêu chuẩn vàng cho cả hai bệnh. Các test Multiplex-PCR có thể phát hiện nhiều vi rút trong cùng mẫu.
- Xét nghiệm nhanh kháng nguyên: Có sẵn cho cả cúm và COVID-19, giúp sàng lọc nhanh nhưng độ nhạy thấp hơn PCR.
Điều trị
- Thuốc kháng vi rút:
– Cúm: Oseltamivir, Baloxavir, Zanamivir.
– COVID-19: Remdesivir, Paxlovid. - Điều trị hỗ trợ: Bao gồm thở oxy, thở máy, thuốc vận mạch. Corticoid (như Dexamethasone) đã được chứng minh hiệu quả với COVID-19 nặng, trong khi không được khuyến cáo dùng thường quy cho cúm.
5. Dự phòng
- Vắc xin cúm: Tiêm nhắc hàng năm do vi rút biến đổi liên tục.
- Vắc xin COVID-19: Lịch tiêm nhắc lại tùy theo biến thể và khuyến cáo mới nhất.
- Các biện pháp phòng ngừa chung: đeo khẩu trang, rửa tay, giữ khoảng cách. Thực tế, các biện pháp này trong đại dịch COVID-19 đã làm giảm đáng kể vi rút cúm toàn cầu giai đoạn 2020–2022.
Tài liệu tham khảo
- Perlman, S., & Denison, M. R. (2023). Coronavirus Vaccines. In Plotkin’s Vaccines (8th ed., pp. 248–257.e14). Elsevier.
- World Health Organization. Coronavirus disease (COVID-19): Similarities and differences between COVID-19 and Influenza.
- World Health Organization (2024). Clinical practice guidelines for influenza.
- Patel M. M., et al. (2023). Inactivated and Recombinant Influenza Vaccines. In Plotkin’s Vaccines (8th ed.).