0243.821.2563 
hoiyhocduphongvn@gmail.com 
Xem vị trí
Chúng ta thường quen gọi là “cúm mùa”, một cái tên gợi lên hình ảnh về căn bệnh chỉ xuất hiện vào những thời điểm nhất định trong năm. Nhưng thực tế tại Việt Nam, các ca bệnh cúm dường như đang xuất hiện quanh năm, bất kể là mùa nóng hay mùa lạnh.
Vậy tại sao lại gọi là “cúm mùa” và chúng ta cần một chiến lược phòng ngừa linh hoạt như thế nào để thích ứng với tình hình mới?
1. Tại sao gọi là “Cúm Mùa”? – Nguồn gốc và quy luật truyền thống
Thuật ngữ “cúm mùa” (seasonal influenza) bắt nguồn từ các quan sát dịch tễ học ở các quốc gia vùng ôn đới như Châu Âu và Bắc Mỹ. Tại những khu vực này, dịch cúm có quy luật rõ ràng:
-
Thời điểm bùng phát: Bệnh cúm gần như chỉ bùng phát mạnh vào mùa đông.
-
Nguyên nhân: Thời tiết lạnh và khô giúp virus cúm tồn tại lâu hơn và dễ lây lan hơn. Đồng thời, vào mùa lạnh, con người có xu hướng tập trung trong nhà, tăng mật độ tiếp xúc – tạo điều kiện cho virus truyền từ người sang người.
Dựa trên quy luật này, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra hai khuyến cáo về thành phần vắc-xin cúm mỗi năm: một cho mùa cúm ở Bắc bán cầu (thường bắt đầu vào cuối năm) và một cho Nam bán cầu (thường bắt đầu vào giữa năm).
Trước đây, Việt Nam cũng ghi nhận các đỉnh dịch cúm chủ yếu vào mùa đông – xuân, do đó việc sử dụng thuật ngữ “cúm mùa” vẫn phù hợp với bối cảnh lúc đó.
2. Sự thay đổi của “Mùa Cúm” tại Việt Nam – Khi quy luật không còn đúng
Trong khoảng 5 năm trở lại đây, quy luật “đến hẹn lại lên” của cúm mùa tại Việt Nam đang dần bị phá vỡ. Dữ liệu giám sát cho thấy cúm đang xuất hiện quanh năm, với các đợt bùng phát có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, kể cả giữa mùa hè nắng nóng.
Thay vì tập trung 70–80% vào mùa đông – xuân như trước, hiện nay số ca mắc cúm vào mùa hè – thu đã chiếm tới 40–50% tổng số ca cả năm.
Nguyên nhân của sự thay đổi
Yếu tố môi trường và xã hội:
-
Biến đổi khí hậu: Thời tiết thất thường, các đợt lạnh bất chợt có thể tạo điều kiện cho virus bùng phát.
-
Đô thị hóa và giao thương: Mật độ dân số đông đúc, việc di chuyển và du lịch liên tục tạo ra “mạng lưới” giúp virus lây lan không còn bị giới hạn bởi thời tiết.
-
Thói quen sinh hoạt: Việc sử dụng điều hòa phổ biến trong các không gian kín (văn phòng, nhà ở, trung tâm thương mại) tạo ra môi trường khô và lạnh nhân tạo, giúp virus cúm tồn tại dễ dàng hơn.
Yếu tố y tế:
-
Năng lực giám sát cải thiện: Hệ thống giám sát cúm quốc gia ngày càng hoàn thiện, phát hiện được các ca bệnh quanh năm.
-
Nhận thức người dân tăng: Người dân chủ động đi khám, xét nghiệm khi có triệu chứng, giúp số liệu phản ánh chính xác hơn.
3. Chiến lược phòng bệnh linh hoạt – Chủ động quanh năm
Trước thực tế cúm có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào, tư duy “chỉ phòng bệnh khi vào mùa lạnh” không còn phù hợp. Chúng ta cần một chiến lược phòng ngừa linh hoạt và chủ động hơn.
1. Chuyển đổi tư duy: Từ “phòng bệnh theo mùa” sang “cảnh giác quanh năm”
Hãy xem cúm là một mối đe dọa thường trực. Việc rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc đến nơi đông người cần được duy trì quanh năm.
2. Tiêm phòng cúm – “Thời điểm vàng” là khi có thể
-
Đừng chờ đợi mùa cúm: Virus có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, nên bạn không cần chờ đến mùa đông mới tiêm phòng.
-
Bảo vệ sớm là bảo vệ tốt nhất: Cơ thể cần khoảng 2 tuần sau khi tiêm để tạo kháng thể. Việc tiêm sớm giúp bạn sẵn sàng trước các đợt dịch bất ngờ.
-
Các tổ chức y tế quốc tế khuyến cáo rằng ở các nước nhiệt đới, việc tiêm phòng cúm có thể tiến hành vào bất kỳ thời điểm nào trong năm.
3. Ưu tiên bảo vệ các nhóm nguy cơ cao
Các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được ưu tiên tiêm phòng đầy đủ. Với họ, cúm không bao giờ là “bệnh vặt”, và việc tiêm phòng là hàng rào bảo vệ quý giá nhất – giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng, nhập viện và tử vong.
Kết luận
Mặc dù chúng ta vẫn dùng tên gọi “cúm mùa” theo thói quen và quy ước quốc tế, nhưng thực tế tại Việt Nam cho thấy cúm đã trở thành bệnh lưu hành quanh năm.
Vì vậy, mỗi cá nhân và gia đình cần có chiến lược phòng bệnh linh hoạt và chủ động hơn.
Đừng chờ đợi mùa cúm — hãy hành động trước khi cúm đến bằng cách tiêm phòng sớm và duy trì thói quen vệ sinh tốt quanh năm.