Những điều cần lưu ý khi sử dụng vắc-xin cúm

Vắc-xin cúm bất hoạt là một trong những loại vắc-xin có độ an toàn cao nhất. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả tối đa, người đi tiêm chủng và cán bộ y tế cần nắm vững những lưu ý quan trọng trước, trong và sau khi tiêm.

1. Trước khi tiêm chủng: Ai không nên tiêm và ai cần thận trọng?

Chống chỉ định tuyệt đối (Không được tiêm)

Người có tiền sử phản ứng dị ứng nặng (sốc phản vệ) với liều vắc-xin cúm trước đó.
Người có tiền sử dị ứng nặng đã được xác định với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin (ví dụ: protein trứng, neomycin, formaldehyde…).

👉 Nếu bạn thuộc một trong hai nhóm trên, tuyệt đối không tiêm vắc-xin cúm.

Các trường hợp cần thận trọng (Cần tham khảo ý kiến bác sĩ)

Đây là những tình huống mà việc tiêm vắc-xin vẫn có thể thực hiện được, nhưng cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ từ bác sĩ.

Người đã từng mắc Hội chứng Guillain-Barré (GBS) trong vòng 6 tuần sau khi tiêm vắc-xin cúm trước đây.
Người đang bị bệnh cấp tính có sốt vừa hoặc nặng: Nên hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định.
(Các trường hợp cảm lạnh nhẹ không sốt hoặc sốt nhẹ thường không cần hoãn tiêm.)

Lưu ý về dị ứng trứng

Đây là một băn khoăn phổ biến do hầu hết các vắc-xin cúm bất hoạt được sản xuất trên nền tảng trứng gà. Tuy nhiên, theo các khuyến cáo hiện hành:

Hàm lượng protein trứng còn sót lại trong vắc-xin là rất nhỏ.
Người có tiền sử dị ứng trứng (kể cả phản ứng nặng như sốc phản vệ) vẫn có thể tiêm vắc-xin cúm.
Việc tiêm chủng cho nhóm này nên được thực hiện tại cơ sở y tế có khả năng xử trí phản ứng dị ứng nặng.

2. Trong khi tiêm chủng: Thực hiện đúng kỹ thuật

Đường tiêm: Vắc-xin cúm bất hoạt được chỉ định tiêm qua đường tiêm bắp (IM). Tuyệt đối không tiêm vào tĩnh mạch.
Vị trí tiêm:
- Trẻ em và người lớn: Cơ delta ở bắp tay.
- Trẻ nhỏ (6–12 tháng tuổi): Mặt trước – bên của đùi.
Chuẩn bị vắc-xin: Lắc kỹ lọ hoặc bơm tiêm chứa vắc-xin trước khi tiêm để đảm bảo hỗn dịch đồng nhất.

3. Sau khi tiêm chủng: Theo dõi và xử trí tác dụng phụ

Sau khi tiêm, người được tiêm cần ở lại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng tức thì, đặc biệt là sốc phản vệ.

Các phản ứng phụ thường gặp

Đây là những phản ứng thông thường, cho thấy hệ miễn dịch đang đáp ứng với vắc-xin. Các triệu chứng thường nhẹ, tự khỏi sau 1–2 ngày và không cần điều trị đặc biệt.

Tại chỗ tiêm: Đau, đỏ, sưng hoặc chai cứng.
Toàn thân: Sốt nhẹ, ớn lạnh, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ.

Xử trí:
Có thể chườm mát tại chỗ tiêm để giảm sưng đau. Nếu sốt hoặc đau nhiều, có thể dùng Paracetamol theo chỉ định bác sĩ.

Các phản ứng hiếm gặp

Đây là những phản ứng rất hiếm, nhưng cần được nhận biết sớm để xử trí kịp thời:

Phản ứng dị ứng nặng (Sốc phản vệ): Xảy ra trong vòng vài phút đến vài giờ sau tiêm, với biểu hiện khó thở, sưng mặt, nổi mề đay, tụt huyết áp — đây là cấp cứu y tế.
Các biến cố thần kinh: Rất hiếm, gồm Hội chứng Guillain-Barré (GBS), viêm não – tủy… Lưu ý: nguy cơ mắc các biến cố này sau nhiễm cúm tự nhiên cao hơn nhiều so với sau khi tiêm.

4. Tương tác thuốc và các vắc-xin khác

Với thuốc: Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch (như corticoid liều cao kéo dài, thuốc điều trị ung thư) có thể có đáp ứng miễn dịch kém hơn, nhưng vẫn nên tiêm phòng.
Với vắc-xin khác: Vắc-xin cúm bất hoạt có thể tiêm cùng lúc với hầu hết các loại khác (như COVID-19, phế cầu…), nhưng tiêm ở các vị trí khác nhau.

Tài liệu tham khảo

Hướng dẫn sử dụng các sản phẩm vắc-xin cúm đang lưu hành tại Việt Nam (Influvac Tetra, Vaxigrip Tetra, GC Flu, Ivacflu-S, Fluzone High-Dose).
Patel M. M., et al. (2023). Inactivated and Recombinant Influenza Vaccines. In Plotkin’s Vaccines (8th ed.).
Quyết định số 1840/QĐ-BYT của Bộ Y tế Việt Nam (03/06/2025) – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cúm mùa.
World Health Organization (May 2022). Vaccines against influenza: WHO position paper.

Hội y học dự phòng việt nam