Các loại vắc xin cúm hiện nay

Sự phát triển của khoa học đã cho ra đời nhiều loại vắc xin cúm khác nhau, được thiết kế để đáp ứng nhu cầu bảo vệ đa dạng của nhiều nhóm đối tượng – từ trẻ em, người lớn khỏe mạnh đến người cao tuổi và người có bệnh nền.
Việc phân loại vắc xin cúm thường dựa trên các yếu tố chính như công nghệ sản xuất, số lượng chủng vi rút và các thành phần tăng cường đặc biệt.

1. Phân loại dựa trên công nghệ sản xuất

Đây là cách phân loại cơ bản nhất, dựa trên cách vi rút được xử lý để tạo ra vắc xin.

Vắc xin cúm bất hoạt (Inactivated Influenza Vaccine – IIV)

Đây là nhóm vắc xin phổ biến nhất, sử dụng virus cúm đã được nuôi cấy (thường trong trứng gà có phôi) và sau đó bị tiêu diệt hoàn toàn bằng hóa chất.
Do vi rút đã chết, loại vắc xin này không có khả năng gây bệnh cúm.

Nhóm này bao gồm ba thế hệ:

Vắc xin toàn bào (Whole-virion vaccine): Là thế hệ vắc xin đầu tiên, chứa toàn bộ virus đã bất hoạt. Hiện nay ít được sử dụng do dễ gây phản ứng phụ như sốt và đau nhức.
Vắc xin dạng mảnh (Split-virion vaccine): Vi rút sau khi bất hoạt được phá vỡ thành các mảnh nhỏ. Vắc xin chứa cả kháng nguyên bề mặt (HA, NA) và các protein cấu trúc bên trong, giúp dung nạp tốt hơn và ít tác dụng phụ hơn.
Vắc xin tiểu đơn vị (Subunit vaccine): Chỉ giữ lại hai kháng nguyên quan trọng là Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA). Loại này có độ tinh khiết cao, an toàn và ít gây phản ứng nhất trong nhóm vắc xin bất hoạt.

Vắc xin cúm tái tổ hợp (Recombinant Influenza Vaccine – RIV)

Đây là công nghệ sản xuất hiện đại, không sử dụng trứng gà.
Quy trình gồm các bước:

Tách gen mã hóa protein HA của vi rút cúm.
Đưa gen này vào vir rút baculovirus (chỉ lây nhiễm trên tế bào côn trùng).
Baculovirus kích thích tế bào côn trùng sản xuất protein HA.
Thu hoạch và tinh chế protein HA để tạo ra vắc-xin.

Ưu điểm: Tốc độ sản xuất nhanh, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ dị ứng trứng.

2. Phân loại dựa trên số lượng chủng vi rút

Vắc xin tam giá (Trivalent Influenza Vaccine – TIV):
Chứa 3 chủng vi rút cúm gồm 2 chủng cúm A (A/H1N1 và A/H3N2) và 1 dòng cúm B (B/Yamagata hoặc B/Victoria).
Đây từng là loại vắc xin tiêu chuẩn trong nhiều năm.
Vắc xin tứ giá (Quadrivalent Influenza Vaccine – QIV):
Chứa 4 chủng vi rút cúm gồm 2 chủng cúm A (A/H1N1, A/H3N2) và cả 2 dòng cúm B (B/Yamagata và B/Victoria).
Vắc xin tứ giá mang lại khả năng bảo vệ rộng hơn, khắc phục nhược điểm “không khớp chủng” của vắc xin tam giá, và hiện đang dần trở thành tiêu chuẩn toàn cầu.

3. Các loại vắc xin tăng cường cho đối tượng đặc biệt

Nhằm tăng hiệu quả miễn dịch ở những người có hệ miễn dịch yếu (đặc biệt là người cao tuổi), các loại vắc xin tăng cường đã được phát triển.

Vắc xin cúm liều cao (High-Dose Vaccine)

Đặc điểm: Chứa lượng kháng nguyên HA gấp 4 lần (60 microgram/chủng) so với liều chuẩn (15 microgram/chủng).
Mục đích: Dành cho người từ 65 tuổi trở lên, giúp kích thích hệ miễn dịch lão hóa tạo ra đáp ứng kháng thể mạnh và bền hơn.

Vắc xin cúm có tá dược (Adjuvanted Vaccine)

Đặc điểm: Chứa liều kháng nguyên chuẩn nhưng bổ sung thêm chất bổ trợ (tá dược) giúp tăng cường và mở rộng đáp ứng miễn dịch.
Mục đích: Là lựa chọn ưu tiên cho người cao tuổi hoặc người có miễn dịch suy yếu, nhằm cải thiện hiệu quả bảo vệ của vắc xin.

Tài liệu tham khảo

Patel M. M., et al. (2023). Inactivated and Recombinant Influenza Vaccines. Trong Plotkin’s Vaccines (8th ed.) – Mục: History of Vaccine Development and Current Inactivated and Recombinant Vaccines; Preparations Available; Adjuvants.
PGS.TS. Phạm Quang Thái – Bài trình bày “Kinh nghiệm 40 năm vaccine cúm tiểu đơn vị” và “Kế hoạch sử dụng vắc-xin cúm mùa tại Việt Nam.”
World Health Organization (May 2022). Vaccines against influenza: WHO position paper.
Hướng dẫn sử dụng các sản phẩm vắc-xin cúm tại Việt Nam: Influvac Tetra, Vaxigrip Tetra, GC Flu, Ivacflu-S.

Hội y học dự phòng việt nam