Tiêm vắc xin cúm bao lâu thì có tác dụng, bảo vệ được bao lâu?

Tiêm vắc xin cúm không có nghĩa là cơ thể được bảo vệ ngay lập tức, cũng không bảo đảm sẽ không bao giờ mắc cúm. Hiểu đúng cách vắc xin tạo miễn dịch và lý do cần tiêm hằng năm sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Vắc xin giúp hệ miễn dịch “nhận mặt” vi rút cúm

Có thể hình dung vắc xin như một lần “tập dượt” của hệ miễn dịch. Thay vì chờ đến khi vi rút cúm thật xâm nhập, cơ thể được tiếp xúc trước với những thành phần đặc trưng của vi rút để hình thành khả năng nhận diện và đáp ứng khi gặp lại.

Vắc xin cúm có nhiều loại. Phần lớn vắc xin dạng tiêm sử dụng vi rút đã bất hoạt hoặc các thành phần của vi rút; một số loại vắc xin xịt mũi dùng vi rút sống đã được làm suy yếu. Dù khác nhau về công nghệ, mục đích chung vẫn là giúp hệ miễn dịch chuẩn bị trước khi gặp tác nhân gây bệnh.

Một trong những mục tiêu quan trọng của kháng thể là protein hemagglutinin (HA) trên bề mặt vi rút cúm. Protein này giúp vi rút bám vào tế bào để bắt đầu quá trình xâm nhập. Kháng thể phù hợp có thể cản trở quá trình đó; đồng thời, các tế bào miễn dịch tham gia tạo nên khả năng ghi nhớ và đáp ứng của cơ thể. [1]

Tiêm hôm nay, ngày mai đã được bảo vệ chưa?

Chưa thể coi là đã được bảo vệ đầy đủ. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cơ thể thường cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành lượng kháng thể bảo vệ. Đây là khoảng thời gian ước tính, không phải một mốc giống hệt ở mọi người. [2, 3]

Vì vậy, nếu đã tiếp xúc với vi rút ngay trước khi tiêm hoặc trong những ngày đầu sau tiêm, người được tiêm vẫn có thể mắc cúm. Tiêm chủng cần được thực hiện chủ động, thay vì đợi đến lúc xung quanh đã có nhiều người mắc bệnh.

Đối với một số trẻ nhỏ, nhất là khi chưa có tiền sử tiêm vắc xin cúm đầy đủ, có thể cần hai liều theo lịch phù hợp. Gia đình nên thông báo rõ tiền sử tiêm chủng của trẻ để nhân viên y tế hướng dẫn, không tự áp dụng lịch tiêm của người khác. [3]

Khả năng bảo vệ kéo dài bao lâu?

Không có một con số chính xác cho tất cả mọi người. Khả năng bảo vệ sau tiêm chịu ảnh hưởng của tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng, loại vắc xin và mức độ tương đồng giữa thành phần vắc xin với những vi rút đang lưu hành. Người cao tuổi hoặc người có một số bệnh mạn tính, tình trạng suy giảm miễn dịch có thể đáp ứng với vắc xin kém hơn. [3, 4]

Sau tiêm, mức kháng thể bảo vệ có thể giảm dần theo thời gian. Vì thế, không nên hiểu rằng cứ tiêm một mũi là chắc chắn được bảo vệ trọn 12 tháng, hoặc đúng một năm sau thì vắc xin đột ngột “hết tác dụng”. Miễn dịch là một quá trình thay đổi liên tục, không vận hành theo một ngày hết hạn cố định.

Vì sao vẫn cần tiêm vắc xin cúm hằng năm?

Có hai lý do quan trọng. Thứ nhất, mức bảo vệ của cơ thể có thể giảm theo thời gian. Thứ hai, vi rút cúm thường xuyên biến đổi. Khi vi rút lưu hành thay đổi so với những chủng đã được đưa vào vắc xin, các kháng thể có sẵn có thể nhận diện và ngăn chặn vi rút kém hiệu quả hơn. [3–5]

Đó là lý do WHO theo dõi, đánh giá và đưa ra khuyến nghị cập nhật thành phần vắc xin cúm định kỳ. Ngay cả khi thành phần của hai mùa không thay đổi nhiều, việc tiêm lại vẫn có giá trị vì giúp củng cố khả năng bảo vệ. WHO tiếp tục khuyến cáo tiêm vắc xin cúm hằng năm, đặc biệt với các nhóm dễ gặp biến chứng nặng. [2, 5]

Đáng lưu ý, tại Việt Nam, vi rút cúm có thể lưu hành ở nhiều thời điểm trong năm và thời điểm gia tăng hoạt động không hoàn toàn giống nhau giữa các vùng. Vì thế, không nên chỉ chờ tới “mùa lạnh” hoặc khi có đợt dịch mới nghĩ đến tiêm phòng. [6]

Đã tiêm mà vẫn mắc cúm, liệu vắc xin có vô ích?

Không. Chưa có vắc xin cúm nào ngăn được tất cả các trường hợp mắc bệnh. Một người vẫn có thể nhiễm cúm vì chưa kịp hình thành miễn dịch, vì chủng vi rút lưu hành có sự khác biệt, hoặc vì đáp ứng miễn dịch của chính người đó chưa đủ mạnh.

Điều quan trọng là lợi ích của tiêm phòng không chỉ được đo bằng việc “có mắc cúm hay không”. Vắc xin còn giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và có thể làm giảm khả năng gặp những hậu quả nặng như biến chứng, nhập viện. Vắc xin cúm cũng không phòng được các bệnh hô hấp do những vi rút khác gây ra; vì vậy, không phải cứ sốt, ho sau tiêm là đã mắc cúm. [3, 4, 7]

Với người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có bệnh nền, tiêm phòng cúm càng cần được quan tâm. Người thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có biểu hiện bệnh nặng nên đi khám sớm, kể cả khi đã tiêm vắc xin. [7]

Điều cần nhớ: Vắc xin cúm không phải “lá chắn tuyệt đối”, nhưng là cách giúp cơ thể chuẩn bị trước để giảm nguy cơ mắc cúm và những hậu quả nghiêm trọng của bệnh. Tiêm đúng lịch, hằng năm và phù hợp với tình trạng sức khỏe là lựa chọn chủ động, có cơ sở khoa học.

Nguồn tham khảo

1. WHO. The immunological basis for immunization series: Module 23 – Influenza vaccines (2017). Xem nguồn
2. WHO. How can I avoid getting the flu? (04/03/2026). Xem nguồn
3. CDC. Key Facts About Seasonal Flu Vaccine. Xem nguồn
4. CDC. Factors Influencing Flu Vaccine Effectiveness. Xem nguồn
5. WHO. WHO issues updated influenza vaccines position paper (01/06/2022). Xem nguồn
6. Servadio JL et al. Repeatability and timing of tropical influenza epidemics. PLoS Comput Biol. 2023;19(7):e1011317. Xem nguồn
7. WHO. Influenza (seasonal). Fact sheet (28/02/2025). Xem nguồn