Tiêm chủng – Trụ cột mới trong phòng ngừa bệnh tim mạch

Hiệp hội Tim mạch Châu Âu (ESC) vừa công bố Tuyên bố đồng thuận lâm sàng khẳng định vai trò quan trọng của tiêm chủng không chỉ trong phòng ngừa bệnh truyền nhiễm mà còn là một biện pháp thiết yếu để giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Tuyên bố này được thực hiện với sự phối hợp của Hiệp hội Phòng ngừa Tim mạch Châu Âu (EAPC), Hiệp hội Chăm sóc Tim mạch Cấp tính (ACVC) và Hiệp hội Suy tim (HFA), nhằm cung cấp bằng chứng khoa học và khuyến nghị thực hành lâm sàng cho các nhóm bệnh nhân dễ bị tổn thương.

Theo ESC, tiêm chủng ngày càng được công nhận là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả đối với bệnh tim mạch, đặc biệt ở những bệnh nhân có nguy cơ cao. Nhiều nghiên cứu cho thấy các loại vắc xin phòng cúm, SARS-CoV-2, vi rút hợp bào hô hấp (RSV), herpes zoster và một số vi rút khác không chỉ giúp giảm tỷ lệ nhiễm trùng mà còn làm giảm đáng kể các biến cố tim mạch bất lợi lớn (MACE). Riêng đối với cúm, tiêm chủng có thể giảm tới 30% nguy cơ MACE ở người được tiêm. Một nghiên cứu ngẫu nhiên cho thấy việc tiêm vắc xin cúm sớm sau nhồi máu cơ tim có liên quan đến việc giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và tử vong do tim mạch trong vòng một năm.

Bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu, trong khi nhiễm trùng do vi rút và vi khuẩn làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch thông qua nhiều cơ chế như kích hoạt phản ứng viêm, thúc đẩy hình thành huyết khối, làm mất ổn định mảng xơ vữa và suy giảm chức năng cơ tim. Do đó, ESC khuyến nghị coi tiêm chủng là trụ cột thứ tư trong phòng ngừa tim mạch, bên cạnh thuốc hạ huyết áp, thuốc hạ lipid máu và thuốc điều trị tiểu đường.

Các khuyến nghị cụ thể bao gồm tiêm phòng cúm hàng năm cho bệnh nhân mắc hội chứng mạch vành mạn tính, suy tim, sau nhồi máu cơ tim cấp và bệnh nhân ghép tim. Ngoài ra, vắc xin COVID-19 và phế cầu khuẩn cũng được khuyến nghị cho các nhóm này nhằm giảm nguy cơ nhập viện và biến chứng nghiêm trọng. Đối với bệnh nhân ghép tim, vắc xin cúm bất hoạt được đánh giá là an toàn và có thể tiêm sớm nhất một tháng sau khi cấy ghép.

Mặc dù các phản ứng bất lợi nghiêm trọng đối với vắc xin là rất hiếm, ESC lưu ý nguy cơ viêm cơ tim sau tiêm vắc xin SARS-CoV-2 phổ biến hơn ở nam giới trẻ tuổi, nhưng nguy cơ này vẫn thấp hơn nhiều so với nguy cơ viêm cơ tim do nhiễm COVID-19 thực tế, vốn cao gấp sáu lần.

Tuyên bố đồng thuận của ESC nhấn mạnh rằng tiêm chủng không chỉ bảo vệ khỏi bệnh truyền nhiễm mà còn góp phần giảm gánh nặng bệnh tim mạch, mở ra một hướng tiếp cận mới trong chiến lược phòng ngừa toàn diện cho sức khỏe cộng đồng.

Khuyến nghị tiêm cúm và các vắc xin khác cho bệnh nhân tim mạch

Mặc dù các phản ứng bất lợi nghiêm trọng đối với hầu hết các loại vắc xin là rất hiếm (dưới 10 trên 100.000), nhưng nguy cơ mắc viêm cơ tim (myocarditis) sau khi tiêm vắc xin SARS-CoV-2 đã được ghi nhận, phổ biến hơn ở nam giới trẻ tuổi. Tuy nhiên, nguy cơ bị viêm cơ tim do nhiễm COVID-19 thực tế cao gấp 6 lần so với bị viêm cơ tim do vắc-xin.

Nguồn tham khảo: Vaccination as a new form of cardiovascular prevention: an ESC Clinical Consensus Statement